Elk jaar sterven zeker vier keer zo veel Hagenaars vroegtijdig door het inademen van giftige lucht als doden in het verkeer. Toch geven de nieuwsmedia honderd keer zoveel aandacht aan al die zichtbare verkeersslachtoffers. Bij die slachtoffers van giftige lucht gaat het niet alleen om longaandoeningen, maar ook om hart- en vaatziekten en om kanker. Het aantal mensen met klachten aan de luchtwegen als astma en bronchitis is de laatste 20 jaar explosief gestegen. Elke dag worden er 400 ouderen in ziekenhuizen opgenomen met klachten als gevolg van de abominabele kwaliteit van ieders lucht. Ongeborenen en kinderen zijn extra kwetsbaar evenals bijvoorbeeld fietsers en sporters die door hun inspanningen dieper inademen waardoor fijnstof dieper in de longen komt.
We kunnen er dan ook niet langer omheen: de kwaliteit van ook de Haagse lucht is zonder enige overdrijving een gigantisch probleem voor de volksgezondheid. Hier is geen sprake van bangmakerij of doemdenken maar van harde feiten gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Er is onweerlegbaar bewijs van de verschillende ernstige effecten voor de gezondheid van ook de Haagse burgers. In de medische wereld is iedereen het hierover volkomen met elkaar eens. Minstens zo belangrijk als al die vroegtijdige doden, is de sluipende ondermijning van de gezondheid door de schadelijke stoffen die iedereen dag in dag uit inademt waardoor de algehele weerstand vermindert. Let wel, het gaat daarbij ook om hoeveelheden van bijvoorbeeld ozon en ultrafijn stof die volgens de normen als "veilig" worden bestempeld. Er is keihard bewijs dat bij langdurige bloostelling aan ook lagere concentraties fijn stof, stikstof oxide etc tot ernstige gezondheidsschade kan leiden.
Gezien de ernst en de aard van dit probleem zou je mogen verwachten dat het Haagse gemeentebestuur alles in het werk zou stellen om de oorzaken daarvan aan te pakken. De gemeente stopt echter de kop in het zand en schuift de zwarte piet naar de landelijke overheid en naar de autoverslaving van de burgers. Minstens zo laakbaar als dit afschuiven is het bagatelliseren van de problemen door het gemeentebestuur. Men gaat wel erg "luchtig" met de problemen om. De kranten stonden vol van satellietfoto's die een grote rode vlek tonen boven de Randstad. Dat zijn alarmerende beelden die aangeven dat hier sprake is van veel te hoge concentraties giftige stoffen in de lucht. Volgens het gemeentebestuur was hier evenwel sprake van een overtrokken beeld. Een ander voorbeeld. Volgens de gemeente zouden vooral de schadelijke stoffen die van elders komen aanwaaien de grootste boosdoeners zijn. Maar ook dat is een fabeltje. De gezondheidsschade wordt in de stad voor het grootste deel veroorzaakt door de lokale emissies van met name het autoverkeer. Vooral dieselmotoren zijn hier de grote boosdoeners.
Het gemeentebestuur moet dan ook ophouden met zwartepieten, zelf haar verantwoordelijkheid nemen en op korte termijn met een echt Plan van Aanpak komen. Op een aantal plaatsen kan men direct aan de slag bijvoorbeeld in het gebied waardoor de grootste roetpijp van Nederland gaat. Dat is de binnenstad en die roetpijp is de Amsterdamse en de Stille Veerkade. Het is ronduit schandalig hoe "luchtig" tot nu toe met de klachten van de bewoners is omgegaan en nog geen stevige maatregelen zijn genomen om hun gezondheid te beschermen. Wat zijn die maatregelen? Weer het doorgaande verkeer richting de Utrechtse baan, want dat hoort niet door de binnenstad. Verder het weren van vrachtwagens die te veel roet uitstoten, het slopen de overtollige parkeergarage aan de Amsterdamse Veerkade, prioriteit voor de inrichting van een werkende CentrumRing?, een stringent parkeerbeleid en een autoluwe binnenstad die tram en fietsvriendelijk is. Iets wat in veel andere steden juist goed blijkt te zijn voor de omzet van grote en kleinere winkels.
Daarnaast is een Plan van Aanpak nodig voor de wat langere termijn. Bij dit plan gaat het om een omslag in het denken, ook bij de burgers. De kern is het besef dat de ontstane problemen onoplosbaar zijn als de ongebreidelde groei van de automobiliteit wordt gezien als iets waar toch niets tegen te doen valt. Tal van maatregelen zoals verplicht vervoersmanagement, transferia op strategische plaatsen aan de rand van de stad, goede fietspaden en fietsvoorzieningen en een fijnmazig net van comfortabel en frequent openbaar vervoer zijn mogelijk om mensen uit de auto te krijgen. Maatregelen die de stad alleen maar ten goede zullen komen, want door het aantal autokilometers stevig terug te dringen is het mogelijk om de gezondheid, het milieu, de leefbaarheid en de economie van de stad een grote dienst te bewijzen en tegelijkertijd de verworvenheid van een hoge mobiliteit voor iedereen in stand te houden. Mobiliteit is namelijk niet hetzelfde als automobiliteit.
Het stadsbestuur heeft echter een punt met dat de landelijke overheid en de burgers óók hun verantwoordelijkheid hebben. Die landelijke overheid laat het goeddeels afweten. Bij die burgers staat de auto inderdaad hoog op het wensenlijstje. En burgers zijn kiezers en politici gaan niet graag in tegen de wensen van kiezers. Die zouden hen daar wel eens op af kunnen rekenen. Een niet geheel onterechte angst. Daarom is het nemen van de noodzakelijke effectieve maatregelen om het autoverkeer terug te dringen onlosmakelijk verbonden met mensen te informeren en hen er van te doordringen dat het zo niet langer kan. Hier ligt een gezamenlijke taak van de wethouders van volksgezondheid, duurzaamheid en verkeer. De stad is gewoon vol en ieders lucht is op veel plaatsen verziekt. Veel mensen zijn best bereid tot offers als maatregelen voor iedereen gelden en die dus van bovenaf opgelegd worden. Want waarom zou ik de auto laten staan als een ander dat niet doet en daar vrolijk mee weg komt?
Tien jaar geleden hield niemand het voor mogelijk dat rokers nu in het defensief zouden zitten en zo veel mensen daadwerkelijk met roken zouden stoppen. Mede door bewustwordingscampagnes zijn mensen overtuigd geraakt van de grote schade van roken voor de gezondheid voor henzelf en voor hun kinderen. Dat was een goed draagvlak voor de maatregelen om het roken aan banden te leggen. Natuurlijk ging dat ook niet zonder weerstand.
Wat voor de rookverslaafden en binnenlucht geldt, geldt evenzeer voor de autoverslaafden en de buitenlucht. Iemand die in de buurt woont van een autoweg krijgt dagelijks een hoeveelheid giftige stoffen binnen die gelijksstaat gelijk met het passief meeroken van 17 sigaretten per dag! En als je weet dat bij het roken de uitgeademde lucht veel kwaadaardiger is dan de ingeademde lucht ..... Hoe dan ook, voor een aantal bewoners en hun organisaties is de maat vol. Zij nemen nu hun verantwoordelijkheid. Maandag 28 februari wordt in het Volksbuurtmuseum het Haags Aktiecomite LuchtAlarm opgericht. Een ieder die mee wil doen is van harte welkom.
Lies Knuttel Huisarts aan de Amsterdamse Veerkade
Frans van der Steen Directeur Haags Milieucentrum